ANTİBİYOTİKLERİ DOĞRU KULLANIYOR MUYUZ?

30/03/2022

Uz.Dr.Melahat Cengiz 
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı

Antibiyotik nedir?

Antibiyotik kelimesinin Latinceden çevirimi ‘’ Hayat karşıtı’’dır. Yani bakteriler parazitler gibi mikroorganizmaları öldürmeye ve bunların oluşturdukları enfeksiyonları engellemeye yönelik bir grup ilaçlardır.
Günümüzde antibiyotikler; sıvı, tablet, kapsül olarak ağız yoluyla flakon ve ampul olarak damar ve kas içi yolla kullanılırlar.

Antibiyotikler keşfedildiği zamandan beri bir çok enfeksiyon hastalıklarının oluşturabilecekleri yaşam kaybını önlemiş tıp tarihinin önemli buluşlarından biridir. Ancak insan yaşamı için bu denli değerli ilaçların aşırı kullanımı sonucu mikroorganizmaların antibiyotiklere karşı direnç mekanizmaları gelişmiş ve birçok ilaç molekülleri kullanılamaz hale gelmiştir. İcat edildiği tarihten bu güne kadar üretilen yüzden fazla antibiyotiğe karşı mikroorganizmaların direnci gelişmiştir, bu durum yeni tedavileri hem güç ve ciddi maliyetli hale getirmekte hem de yeni antibiyotik üretimini zorlaştırmaktadır.
Bu nedenle bilinmesi gereken, her ateş yüksekliğinde antibiyotik kullanılmaması, antibiyotiklerin ilk başvuru ilacı olmaması gerektiğidir. Ateş; bağışıklık sisteminin tümör mikrop veya yabancı bir oluşuma karşı vücudun gösterdiği bir reaksiyondur. Bunun yanı sıra birçok viral hastalıklar da ateşe neden olur ancak antibiyotiklerin bu viral hastalıklarda kullanılması etkisiz ve gereksizdir. Örneğin  sık geçirdiğimiz (grip nezle vb) üst solunum yolları enfeksiyonlarının  %80 ve üzeri viral nedenlere bağlıdır.

Neden gereksiz antibiyotik kullanmamalıyız?

Bilinçsiz kullanılan antibiyotiklerin vücutta bir çok zararlı etkileri vardır. Bunlar; karaciğer ve böbrek harabiyetlerine, vücutta mantar enfeksiyonlarının oluşumuna, barsaklarımızda sindirimi kolaylaştıran ve kansere karşı koruyucu olan yararlı probiyotiklerin yok olmasına, alerjik reaksiyonlara, antibiyotik direncine ve anaflaksi dediğimiz aşırı reaksiyon sonucunda yaşam kaybına neden olabilirler.

Antibiyotiklere bağlı alerjik reaksiyonlar ilk alınan dozdan sonra da ortaya çıkabilir ya da çeşitli kereler aynı tip antibiyotiğin kullanılması esnasında da oluşabilir. En çok görülen alerjik reaksiyonlar ishal, kusma, baş ağrısı, halsizlik şeklinde karşımıza çıkabilir. Daha ciddi olarak değerlendirdiğimiz ve yaşamı tehdit edeceğinden şüphelendiğimiz alerjik reaksiyonlar ise; şiddetli kaşıntı ve kırmızı mor döküntüler vücutta şişlik, kusma nefes almada zorluk şiddetlenen baş ağrısı,karın ağrıları,cildin sararması, idrarın koyulaşmasıdır.

Bir antibiyotik türüne karşı gelişen alerjik reaksiyonlar diğer grup antibiyotiklere  karşı da görülebilir.


Nasıl kullanmalıyız?          

Antibiyotiklerin kullanımı sağlığın uzmanları tarafından bilinçli yapılması gereken bir durumdur. Çünkü antibiyotik seçiminde; hastanın yaşı, enfeksiyonun yeri, ne kadar şiddette olduğu, alınacak antibiyotiği tolere edecek böbrek ve karaciğer fonksiyonları,ne kadar dozaj gerektiği, bireyin alerjik reaksiyonları, hastanın kullandığı diğer ilaçlarla etkileşimi, hasta olan bölgedeki mikroorganizmaların hangi antibiyotiklere dirençli olabileceği, gebelik, emzirme gibi özel durumlarda verilecek antibiyotiklerin tespiti hekimler tarafından yapılmalıdır.

Verilen antibiyotiklerin doğru kullanımı da çok önemlidir. Verilme dozuna ve zamanlamasına uyum antibiyotiklerin etkinliğini artıran faktördür. Bununla birlikte bazı antibiyotiklerin mide asitinden olumsuz etkilendiği bazı antibiyotiklerin ise yiyeceklerle emiliminin azaldığı bilinmeli önerilere uygun kullanılmalıdır.

Akılcı antibiyotik kullanımı için yapılması gerekenler                  

Antibiyotiklerin gereksiz kullanımından kaçının.
Önceki hastalıklarınızdan kalan antibiyotikleri etkili olacağını düşünerek kullanmayın. Her enfektif durumun kendine özgü tedavi planı olduğunu bilin ve doktorunuza danışın.
Hekiminizin onayladığı antibiyotikleri tarif edilen doz ve sürelerde kullanın.
Hekiminize danışmadan sağlıklı olduğunuzu düşünseniz bile tedavinizi yarım bırakmayın.
Herhangi bir yan etki ve alerjik reaksiyon gördüğünüzde hekiminize iletin.
Asla benzeri şikayetleri olan ve tedavi almış olan yakınlarınızın antibiyotiklerini kullanmayın.
Özellikle nezle grip gibi viral üst solunum yolu hastalıklarında antibiyotik verilmesi konusunda ısrar etmeyin.